Seviye 3 · Sistem Ustalığı
Kimlik hedefi: "Tekrarı otomatiğe bağlayan kişi." Seviye 1-2'de tek oturumu ve tek projeyi yönettiniz. Şimdi fark edeceksiniz: bazı şeyleri her seferinde yeniden yazıyorsunuz. Bu seviye, o tekrarları sisteme çevirir — bir kez kur, hep çalışsın.
Bu seviyenin kavramları: slash komutu · skill · hook · subagent · MCP · memory · izin modu · API
Bu seviyenin ortak ilkesi: üç kez yazdıysan, sisteme çevir. Bir istemi üçüncü kez yazdığınızı fark ettiğiniz an, o istem komut/skill adayıdır.
DERS 3.1 Slash komutu ve skill: tekrarı komuta çevirmek
1 · TanımSlash komutu = /isim ile çağırdığınız kayıtlı istem. Skill = gelişmişi: talimat + yardımcı bilgi paketi; siz çağırınca VEYA AI konuyu tanıyınca devreye girer.
2 · İşlev ve amaçİyi yazılmış bir istem emektir (4-parça şablon, kısıtlar, denetim adımları...). O emeği her seferinde yeniden harcamak israftır; kaydedin, tek kelimeyle çağırın. Ayrıca komutlaştırma kaliteyi standartlaştırır: en iyi gününüzdeki isteminiz, yorgun gününüzde de aynen çalışır.
3 · Nasıl yapılırKomut, .claude/commands/ klasörüne konan bir metin dosyasıdır (.claude/commands/rapor.md → /rapor olur). Kendiniz uğraşmayın, kurdurun:
Şu istemi projede bir slash komutuna çevir: [tekrarladığınız istemi yapıştırın].
Komut adı /[isim] olsun. Dosyayı oluştur ve nasıl kullanacağımı tek cümleyle söyle.
Skill'e ne zaman terfi: komutunuz yardımcı bilgiye ihtiyaç duymaya başlayınca (kontrol listesi, örnek şablon, kurallar dosyası). "Bu komutu skill'e çevir; şu kontrol listesini de içine göm" demek yeterli.
4 · Ne ters gider + çözümüTuzak 1: komut enflasyonu — 30 komut, hiçbirini hatırlamıyorsunuz. Çözüm: ayda bir "komutlarımı listele" deyip kullanmadıklarınızı silin. Tuzak 2: komut eskir (proje değişti, komut eski varsayımlarla çalışıyor) → sessizce yanlış iş üretir. Çözüm: komut çıktısında tuhaflık görünce ilk şüphe komutun kendisinde — "bu komutun içeriğini göster" deyip güncelleyin.
5 · Alternatiflerİki kez kullanılan istem için dosya açmaya değmez — kopyala-yapıştır yeter. Sık ama kişisel tercihse (projeyle ilgisiz) memory daha doğru adres (ders 3.5). Üç+ tekrar ve proje işi → komut/skill.
6 · Denetim penceresiYeni komutun kabul testi: komutu üç FARKLI durumda çalıştırın; üçünde de beklediğiniz davranışı verdi mi? Kırmızı bayrak: komutun her çalıştırışta bariz farklı yorumlanması — talimat muğlak yazılmış demektir (CLAUDE.md'deki "denetlenebilir kural" ilkesi burada da geçerli).
7 · Mini egzersiz (KENDİ-PROJEN)Üret: Seviye 1-2'de en çok tekrarladığınız istemi bulun (aday: ikinci-ajan denetim istemi!) ve /denetle komutuna çevirtin. Denetle: üç farklı işin ardından çalıştırıp kabul testini uygulayın.
8 · Kontrol soruları(1) "Üç kez yazdıysan sisteme çevir" ilkesi nedir? (2) Komut ile skill farkı nedir? (3) Eskiyen komut nasıl belli eder kendini?
9 · Mentor istemi
VibeUni Seviye 3 Ders 3.1'in (slash komutu/skill) hocası ol. Bana tekrarlayan işlerimi
sorarak 2 komut adayı bulduralım; birini birlikte komut metnine çevirelim. Sonunda
3 kontrol sorusunu sor ve değerlendir.
DERS 3.2 Hook: kuralı mekanik zorunluluğa çevirmek
1 · TanımHook = "şu olay olduğunda şu program otomatik çalışsın" kancası. Örnek olaylar: AI bir dosyayı değiştirdiğinde, oturum başladığında, AI durduğunda.
2 · İşlev ve amaçCLAUDE.md'deki kural bir ricadır — AI çoğunlukla uyar ama garanti yok. Hook ise mekanizmadır — istisnasız çalışır. Kritik kurallar rica katından mekanizma katına taşınır: "her değişiklikten sonra kontrol çalışsın" artık hatırlanan değil, olan bir şeydir. Kapı (ders 2.3) kavramının otomatikleşmiş hâlidir.
3 · Nasıl yapılırHook'lar ayar dosyasında tanımlanır; kurulumunu tarif ederek yaptırın:
Bu projeye şu hook'u kur: her dosya düzenlemesinden sonra [kontrol komutunuz, örn.
biçim denetimi] otomatik çalışsın; hata varsa bana göster. Kurulumu yap, sonra hook'un
ne zaman tetikleneceğini ve nasıl kapatacağımı tek paragrafta anlat.
İyi ilk hook'lar: kayıt sonrası otomatik kontrol · oturum başında proje durum özeti · tehlikeli komut kalıplarını (ders 2.5 kırmızı kelimeleri) yakalayıp uyaran koruma.
4 · Ne ters gider + çözümüTuzak 1: hook sessizce bozulur — otomasyona güvenirsiniz ama çalışmıyordur. Çözüm: kurarken "nasıl test ederim?" diye sorun ve ayda bir bilerek tetikleyin. Tuzak 2: aşırı hook — her adımda bir şeyler koşar, oturum yavaşlar, çıktı gürültüye boğulur. Çözüm: hook'u yalnızca kritik kurallar için kullanın; nezaket kuralları CLAUDE.md'de kalsın. Tuzak 3: hook hata veriyor ama mesajı okunmuyor. Çözüm: hook çıktısı da bir kapı çıktısıdır — kırmızıysa durup okuyun.
5 · AlternatiflerRica katmanı (CLAUDE.md) ↔ mekanizma katmanı (hook): her kural mekanizma olmayı hak etmez. Soru şu: "bu kural delinirse zarar ne?" Zarar büyükse hook, küçükse CLAUDE.md.
6 · Denetim penceresiKontrol: "bu projede kurulu hook'ları listele; her biri ne zaman tetikleniyor, en son ne zaman tetiklendi?" Kırmızı bayrak: ne işe yaradığını hatırlamadığınız hook — anlamadığınız otomasyon, denetleyemediğiniz otomasyondır; ya anlayın ya kaldırın.
7 · Mini egzersiz (SANDBOX)Üret: sandbox'a "her dosya değişikliğinden sonra build çalıştırıp sonucu bildiren" hook kurdurun. Denetle: bilerek build'i kıran bir değişiklik isteyin — hook yakaladı mı? Sonra hook'u kaldırtın (kurma-kaldırma döngüsünü bir kez tam yaşayın).
8 · Kontrol soruları(1) Rica ile mekanizma farkı nedir? (2) Hangi kurallar hook'u hak eder? (3) Sessizce bozulan hook nasıl önlenir?
9 · Mentor istemi
VibeUni Seviye 3 Ders 3.2'nin (hook) hocası ol. Rica/mekanizma ayrımını trafik
işareti vs kasis metaforuyla anlat. Benim iş akışımdan hook'u hak eden 2 kural
bulduralım. Sonunda 3 kontrol sorusu.
DERS 3.3 Subagent: işi çalışana devretmek
1 · TanımSubagent = ana oturumun görevlendirdiği yardımcı AI çalışanı: kendi ayrı bağlam penceresiyle çalışır, işini bitirir, ana oturuma raporunu verir.
2 · İşlev ve amaçİki fayda: (1) Temiz masa — "şu 30 dosyayı tara" gibi hacimli iş ana oturumun masasını (bağlamını) doldurur; alt ajana verirseniz masanıza sadece rapor gelir. (2) Paralellik — üç bağımsız iş, üç ajana aynı anda. Ve kritik bir üçüncüsü, bu programın ana teması: (3) Bağımsız denetim — ikinci-ajan denetiminiz (ders 1.5) aslında bir subagent kullanımıdır: temiz bağlam = önyargısız denetçi.
3 · Nasıl yapılırÇoğu zaman kendiliğinden olur (Claude Code hacimli aramalarda kendisi ajan görevlendirir); bilinçli kullanımı da tarifle olur: "şu üç işi üç ayrı ajanla paralel yap: [liste]". İş devrederken yönetici kuralı geçerli: her ajana net tarif (4-parça şablon) — belirsiz tarif alan üç ajan, üç ayrı yöne koşar. Ne zaman TEK oturum: işler birbirine bağlıysa (birinin çıktısı diğerinin girdisi) ve iş küçükse — devretme maliyeti işin kendisinden büyük olmasın.
4 · Ne ters gider + çözümüTuzak 1: ajan raporuna sorgusuz güvenmek — rapor da bir "bitti" beyanıdır (ders 1.5 aynen geçerli: örneklem alıp kendiniz doğrulayın). Tuzak 2: bağımlı işleri paralele vermek — iki ajan aynı dosyayı değiştirir, çakışır. Çözüm: paralellik sadece bağımsız işlere; şüphedeyseniz "bu işler birbirinden bağımsız mı?" diye AI'a sorun. Tuzak 3: her şeyi ajanlaştırmak — 2 dakikalık işe ajan kurmak, çay için servis çağırmaktır.
5 · AlternatiflerKüçük iş → ana oturum. Hacimli ama tek iş → tek subagent. Bağımsız çok iş → paralel subagent'lar. Sürekli tekrarlanan ajanlı akış → Seviye 4'ün konusu (filo).
6 · Denetim penceresiAjan raporu kabul testi: rapordan iki iddia seçin, kendiniz doğrulayın ("X dosyasında sorun yok demiş — bakalım"). İkisi de doğruysa rapora güven artar; biri yanlışsa TÜM raporu şüpheyle yeniden okutun. Kırmızı bayrak: raporun kanıtsız genellemeleri ("her şey temiz görünüyor").
7 · Mini egzersiz (KENDİ-PROJEN)Üret: bir projenizde "şu klasördeki tüm metinlerde yazım/üslup taraması yap" işini subagent'a verdirin. Denetle: rapordan iki iddiayı elle doğrulayın.
8 · Kontrol soruları(1) Subagent'ın üç faydası nedir? (2) Hangi işler paralele verilmez? (3) Ajan raporu nasıl kabul edilir?
9 · Mentor istemi
VibeUni Seviye 3 Ders 3.3'ün (subagent) hocası ol. Konuyu "usta + kalfalar" metaforuyla
anlat. Bana 5 iş senaryosu ver: her biri için tek oturum / tek ajan / paralel ajan
kararı vereyim, değerlendir. Sonunda 3 kontrol sorusu.
DERS 3.4 MCP: ajana dış dünyanın kapılarını açmak
1 · TanımMCP = AI'a dış araçları standart fişle bağlama protokolü. MCP sunucusu = tek bir aracın fişi (e-posta MCP'si, tarayıcı MCP'si, dokümantasyon MCP'si...).
2 · İşlev ve amaçMCP'siz Claude Code, dosyalarınız ve terminalinizle sınırlıdır. MCP ile menzili büyür: e-postanızı okuyabilir, canlı siteyi tarayıcıda test edebilir, güncel kütüphane dokümanına bakabilir. "Konuşan AI"dan "sistemlerinizde iş yapan AI"a geçiş kapısı budur.
3 · Nasıl yapılırKurulum tariflidir: "şu MCP sunucusunu bu projeye kur: [ad/bağlantı]; kurulum sonrası hangi yeni yetenekleri kazandığımı listele." İhtiyaç yönünden bakın, araç yönünden değil: "AI'ın X'e erişmesi işimi kolaylaştırır mı?" sorusuna evet diyorsanız, X için MCP arayın. Yaygın ilk bağlantılar: dokümantasyon (AI güncel ve doğru API bilgisi çeker — halüsinasyona panzehir), tarayıcı (canlı test), veritabanı (sorgu — SADECE okuma yetkisiyle başlayın).
4 · Ne ters gider + çözümüTuzak 1: güvenlik — MCP, AI'a yetki verir. E-posta MCP'si taktıysanız AI e-posta GÖNDEREBİLİR. Çözüm: yetkiyi en dar başlatın (okuma-yalnız), gönderme/yazma gibi eylemleri onay kapısına bağlayın ("e-posta hep taslak olarak hazırlansın, göndermeyi ben yaparım" kuralı CLAUDE.md'ye). Tuzak 2: bozuk/eski MCP sessiz hata üretir. Çözüm: kurulumdan sonra kabul testi — "yeni bağlanan araçla küçük bir deneme yap, çıktıyı göster." Tuzak 3: her şeyi bağlamak — her bağlantı yeni bir risk yüzeyi. İhtiyaç yoksa fiş takılmaz.
5 · AlternatiflerTek seferlik ihtiyaçta MCP kurmak yerine veriyi elle verin (dosyayı kopyalayın, çıktıyı yapıştırın). MCP, tekrarlanan erişim içindir — "üç kez elle taşıdıysan fişi tak."
6 · Denetim penceresiEnvanter kontrolü: "bağlı MCP sunucularını listele; her biri hangi YETKİLERİ veriyor (okuma mı, eylem mi)?" Kırmızı bayrak: eylem yetkisi olan (gönderme, silme, ödeme) bir bağlantının onay kapısız çalışması. Kural: eylem yetkisi = insan onayı şart.
7 · Mini egzersiz (KENDİ-PROJEN)Üret: bir dokümantasyon MCP'si kurdurun ve AI'a güncel bir kütüphane sorusu sorun (önce MCP'siz, sonra MCP'li — cevap kalitesini karşılaştırın). Denetle: envanter kontrolünü çalıştırıp yetki tablosunu okuyun.
8 · Kontrol soruları(1) MCP neyi standartlaştırır? (2) "Yetkiyi dar başlat" ne demektir? (3) Ne zaman MCP kurulmaz, veri elle taşınır?
9 · Mentor istemi
VibeUni Seviye 3 Ders 3.4'ün (MCP) hocası ol. MCP'yi elektrik prizi standardı
metaforuyla anlat. Benim araçlarımı sorarak bağlamaya değer 2 aday bul; her biri için
yetki/risk değerlendirmesi yaptır. Sonunda 3 kontrol sorusu.
DERS 3.5 Memory: oturumlar arası hafıza
1 · TanımMemory = AI'ın oturumlar arasında taşınan not defteri: kalıcı bilgileri dosyalara yazar, sonraki oturumlarda okur.
2 · İşlev ve amaçSeviye 1.2'nin çözümsüz kalan sorusu burada kapanır: oturum hafızası uçucudur, CLAUDE.md tek projeye bağlıdır — peki projeler-üstü kalıcı bilgi nereye? ("Ben şu işi yaparım, şu üslubu severim, geçen ay şu karara vardık.") Cevap: memory. Üç katmanlı hafıza mimarisi tamamlanır: oturum (bugünün masası) → CLAUDE.md (projenin anayasası) → memory (sizin ve işinizin kalıcı defteri).
3 · Nasıl yapılırEn basit kullanım doğal dildedir: önemli bir karar/tercih oluştuğunda "bunu hatırla: [bilgi]" deyin — AI memory'sine yazar. Ne yazılır: sizin profiliniz/tercihleriniz, iş kararları, projeler-arası dersler ("X yaklaşımı bizde şöyle yapılır"). Ne YAZILMAZ: proje gerçeği (yeri CLAUDE.md/repo — kod değişince memory'deki kopyası bayatlar), geçici işler, ve ASLA secret'lar.
4 · Ne ters gider + çözümüTuzak 1: bayat hafıza — altı ay önce doğru olan bilgi bugün yanlış, ama AI güvenle kullanıyor. Çözüm: AI geçmiş bir karara dayanarak tuhaf bir şey yaptığında "bunu nereden biliyorsun?" diye sorun; kaynağı bayat memory ise güncelletin ("o bilgi eskidi, yenisi şu — hafızanı düzelt"). Tuzak 2: hafıza çöplüğü — her şey kaydedilirse önemli bilgi gürültüye gömülür. Çözüm: "hatırla" demeden önce tek soru: "bu bilgi 3 ay sonra da doğru ve gerekli mi?" Tuzak 3: yanlış katman — proje kuralını memory'ye, kişisel tercihi CLAUDE.md'ye yazmak. Çözüm: 3-katman haritasını (yukarıda) ezberleyin; bu, ders 2.1'in yönlendirme kuralının tamamlanmış hâlidir.
5 · AlternatiflerTakım çalışmasında "kalıcı bilgi" repoya yazılır (dokümana) — memory kişiseldir, ekip arkadaşınız sizin memory'nizi görmez. Tek kişiyseniz memory; bilgi başkalarının da malıysa repo dokümanı.
6 · Denetim penceresiPeriyodik bakım (ayda bir): "hafızandaki kayıtları listele; bayat veya artık gereksiz görünenleri işaretle, onayımla sil." Kırmızı bayrak: AI'ın size sizin bilmediğiniz bir "geçmiş kararı" hatırlatması — ya siz unuttunuz (güzel, memory çalışıyor) ya kayıt yanlış oturumdan sızmış (düzelttirin).
7 · Mini egzersiz (KENDİ-PROJEN)Üret: üç kalıcı bilgi kaydettirin (bir tercih, bir iş kararı, bir ders). Denetle: YENİ bir oturum açıp ilgili bir iş isteyin — üç bilgi davranışa yansıyor mu? Yansımayanın kaydını kontrol ettirin.
8 · Kontrol soruları(1) Üç hafıza katmanı ve her birinin görevi nedir? (2) Memory'ye ne yazılmaz? (3) Bayat hafıza nasıl yakalanır?
9 · Mentor istemi
VibeUni Seviye 3 Ders 3.5'in (memory) hocası ol. Üç katmanlı hafızayı (oturum/CLAUDE.md/
memory) çalışma masası/proje dosyası/kişisel ajanda metaforuyla anlat. Bana 6 bilgi
örneği ver; her birini doğru katmana yerleştireyim, değerlendir. 3 kontrol sorusu.
DERS 3.6 İzinler: hız-güvenlik ayarı
1 · Tanımİzin modu = Claude Code'un hangi eylemleri sorarak, hangilerini sormadan yapacağının ayarı. Yelpaze: her şeyi sor → güvenli olanları yap, risklileri sor (allowlist) → plan modunda hiç dokunma → hiçbir şey sorma (tam otomatik).
2 · İşlev ve amaçHer onay sorusu sizi yavaşlatır; her sorulmayan onay bir risk devri. Bu bir güvenlik AYARI değil, güvenlik STRATEJİSİdir: doğru cevap "en güvenli mod" değil, işin riskine göre doğru moddur. Yeni başlayanın tam-otomatikte çalışması, ehliyetsiz otobana çıkmaktır; ustanın her adımı onaylaması da şehir içinde 20 km/s gitmektir.
3 · Nasıl yapılırKademeli genişletme stratejisi: (1) Başlangıçta varsayılan modda kalın — sorulara bakarak AI'ın NELERİ yapmak istediğini öğrenirsiniz (bu sorular sizin eğitim materyalinizdir). (2) Aynı zararsız onayı defalarca verdiğinizi fark edince o kalıbı izin listesine (allowlist) aldırın: "şu komut ailesini artık sormadan çalıştırabilirsin." (3) Kırmızı bölge (ders 2.5 kelimeleri: force, reset, drop...) HİÇBİR modda otomatiğe alınmaz. (4) Tam otomatik modu yalnızca izole ortamda (sandbox, tek atımlık deneme projesi) kullanın.
4 · Ne ters gider + çözümüTuzak 1: onay yorgunluğu — 50 soruya "evet, evet, evet" derken 51.'yi okumadan onaylarsınız; oysa tehlikeli olan oydu. Çözüm: zararsızları allowlist'e alın ki kalan sorular GERÇEK sorular olsun — az soru, dikkatli cevap. Tuzak 2: "hızlansın" diye erken tam-otomatik — bir gece her şey "başarıyla" yanlış yapılır. Çözüm: otomasyonun ön şartı kapılardır (build/test/hook) — kapısız otomasyon, frensiz otomobil. Tuzak 3: izin listesine geniş kalıplar eklemek ("tüm terminal komutları serbest"). Çözüm: listeyi komut ailesi bazında dar tutun.
5 · AlternatiflerMod seçiminin pratik haritası: öğrenme/keşif → varsayılan; rutin üretim → allowlist'li orta mod; riskli operasyon (canlı veri, yayın) → adım-adım onay + plan mode; izole deney → tam otomatik.
6 · Denetim penceresiPeriyodik kontrol: "şu an hangi izin ayarlarındayım; izin listemde neler var; içlerinde kırmızı-bölge komutlarına dokunan var mı?" Kırmızı bayrak: izin listesinde force/delete içeren kalıplar veya "her şeye izin" satırı. İkinci kontrol: son bir haftada sorulmadan yapılan eylemlerden 2-3 örnek isteyin — hepsini onaylar mıydınız?
7 · Mini egzersiz (SANDBOX)Üret: sandbox'ta tam-otomatik moda geçip küçük bir iş yaptırın (izole ortam — güvenli). Denetle: iş bitince "sormadan yaptığın tüm eylemleri listele" deyin; listeyi okuyup "hangisini sorulsaydı reddederdim?" diye işaretleyin. Bu egzersiz, otomasyonun devrettiğiniz şeyin ne olduğunu gösterir.
8 · Kontrol soruları(1) Onay yorgunluğu nedir ve nasıl önlenir? (2) Tam otomatik modun ön şartı ve doğru ortamı nedir? (3) Hangi komutlar hiçbir modda otomatiğe alınmaz?
9 · Mentor istemi
VibeUni Seviye 3 Ders 3.6'nın (izinler) hocası ol. İzin modlarını araç kullanma
(şehir içi / otoban / yarış pisti) metaforuyla anlat. Bana 5 iş senaryosu ver; her
birine mod seçeyim, değerlendir. Sonunda 3 kontrol sorusu.
Seviye 3 Mezuniyeti
Görev (KENDİ-PROJEN): Kendi iş akışınızdan gerçek bir tekrarı seçin (aday: ikinci-ajan denetim isteminiz) ve sisteme çevirin: komut/skill olarak kurdurun (3.1) → üç-durum kabul testinden geçirin → destekleyici bir hook veya memory kaydı ekleyin (3.2/3.5) → izin ayarlarınızı gözden geçirip en az bir zararsız kalıbı allowlist'e, işleyişini anlamadığınız bir şey varsa çözüme kavuşturarak düzenleyin (3.6). Sistem bir hafta boyunca elinizi değmeden çalışıyorsa mezunsunuz.
Seviye-sonu mentor istemi (kümülatif):
VibeUni Seviye 3'ün bitirme sınavını yap. Altı dersin kontrol sorularından karışık 6
soru sor; ayrıca Seviye 1-2'nin sorularından rastgele 3 soru ekle (kümülatif tekrar).
Cevaplarımı değerlendir, zayıf derslerimi söyle.
Sonraki seviye: seviye-4-filo.md — ajan filosu yönetmek.