Araç Envanteri — Seviye 0
Bir ürün, tek bir programdan değil, birbirine bağlı hizmetler zincirinden oluşur. Bu dosya o zinciri halka halka açar. Her kategori aynı kalıpta: Bu kategori nedir → Referans seçimimiz → Alternatifler (artı/eksi) → Neden bunu seçtik → Ne zaman alternatife geçilir.
"Referans stack" = bu programda örnek aldığımız, gerçek ürünlerde kanıtlanmış kombinasyon: Next.js + GitHub + Vercel + Neon + Prisma + Resend + Sentry. Sizin seçimleriniz farklı olabilir — önemli olan her halkada "neden bu?" sorusunun cevabını bilmenizdir.
Ürünün uçtan uca zinciri (kuş bakışı)
Fikir → Claude Code (kodu AI yazar)
→ Repo/GitHub (kod + tarihçe burada durur)
→ Build (tutarlılık kontrolü)
→ Vercel (siteyi internete koyar)
→ Neon (veriler burada durur; Prisma köprüsüyle)
→ Resend (e-postaları gönderir)
→ Ödeme sağlayıcı (para tahsil eder)
→ Sentry (hataları haber verir)
Seviye 0 mezuniyet sınavınız: bu zinciri, her halkada "bu ne ve neden bu?" diyerek kendi cümlelerinizle anlatabilmek.
1 · Uygulama çatısı (framework)
Nedir/ne işe yarar: Uygulamanın hazır iskeleti (kavramlar.md). Sayfa yönlendirme, hız optimizasyonu gibi her uygulamada aynı olan işleri hazır verir.
Referans seçim: Next.js (React tabanlı web çatısı)
| Alternatif | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Next.js | En büyük ekosistem; AI modelleri en iyi bunu bilir (eğitim verisinde en çok bu var → AI daha az hata yapar); Vercel ile kusursuz uyum | Bazı konularda "fazla güçlü" — basit sitede bile kavram yükü |
| Sveltekit / Nuxt / Astro | Daha sade, bazıları daha hızlı | Ekosistem küçük; AI'ın hata oranı pratikte daha yüksek |
| WordPress / no-code (Wix vb.) | Kod hiç yok | Vibe coding'in esnekliği yok; büyüyünce duvara toslar |
Neden bu: Vibe coding'de çatı seçiminin gizli kriteri şudur: AI hangi çatıda en az hata yapıyorsa o. Next.js açık ara önde.
Ne zaman değiştir: İçerik ağırlıklı, etkileşimsiz site (blog/tanıtım) → Astro daha hafif. Mevcut ekibiniz başka çatı biliyorsa → onların bildiği.
2 · Kod deposu
Nedir/ne işe yarar: Repo'nuzun (kavramlar.md) internetteki kopyası: yedek + tarihçe + paylaşım + otomasyonların tetiklendiği merkez.
Referans seçim: GitHub
| Alternatif | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| GitHub | Fiili dünya standardı; her araç önce GitHub'a entegre olur; ücretsiz katman cömert | Microsoft'a bağımlılık (pratikte sorun değil) |
| GitLab / Bitbucket | Kurumsal bazı özellikler | Entegrasyon ekosistemi küçük |
Neden bu: Barındırma hizmetleri (Vercel dahil) "GitHub'a bağla, her push'ta otomatik yayınla" akışını varsayılan kabul eder. Akıntıyla yüzün.
Ne zaman değiştir: Pratikte gerekmez.
3 · Barındırma (hosting) — "Vercel dersi"
Nedir/ne işe yarar: Sitenizi 7/24 internette tutan hizmet (kavramlar.md). Siz daireyi döşersiniz (kod), binayı onlar işletir (sunucu, elektrik, güvenlik).
Referans seçim: Vercel
Vercel tam olarak ne yapar? GitHub reponuza bağlanır; siz her değişiklik gönderdiğinizde (push) otomatik olarak: kodu alır → build eder → yayınlar → size hem canlı adres (prod) hem her değişiklik için deneme adresi (preview) verir. Sunucu kiralamak, işletim sistemi kurmak, SSL sertifikası almak — hepsi ortadan kalkar.
| Alternatif | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Vercel | Next.js'in üreticisi — kusursuz uyum; push→yayın tam otomatik; preview ortamları; SSL/altyapı dert değil; ücretsiz katman hobi için yeter | Sunucu-yoğun işlerde (sürekli çalışan arka plan görevleri, uzun işlemler) pahalılaşır veya yetmez; faturası büyüyünce sürpriz yapabilir |
| Railway | Gerçek sunucu esnekliği: sürekli çalışan servisler, arka plan işçileri, veritabanı barındırma | Next.js otomasyonu Vercel kadar pürüzsüz değil; preview kültürü zayıf |
| Netlify | Vercel'e çok benzer, statik sitede güçlü | Next.js'in yeni özelliklerinde hep bir adım geride |
| Kendi sunucun (VPS) | Tam kontrol, sabit ucuz fatura | Sunucu yönetimi = ayrı meslek; güvenlik/yedek/güncelleme sizde — kod bilmeyene önerilmez |
Neden bu: Referans çatımız Next.js ve Vercel onun üreticisi — sürtünme sıfır. Kod bilmeyen biri için "push et, gerisi otomatik" akışı, öğrenme yükünü ortadan kaldırır. Avrupa'daki kullanıcılar/veri için sunucu bölgesi Frankfurt (fra1) gibi yakın bölgeye sabitlenir — hız ve veri-yeri (KVKK/GDPR) açısından.
Ne zaman değiştir: Uygulamanız "sürekli çalışan motor" istiyorsa (zamanlanmış ağır işler, kuyruk işleyen servisler, Python API'si) → o parçayı Railway'e koyun. İki hizmeti birlikte kullanmak yaygındır: vitrin Vercel'de, motor Railway'de.
4 · Veritabanı
Nedir/ne işe yarar: Kalıcı verilerin evi (kavramlar.md).
Referans seçim: Neon (bulutta yönetilen Postgres)
Önce bir alt-kavram: Postgres, dünyanın en yaygın açık kaynak veritabanı motorudur. Neon/Supabase gibi hizmetler, bu motoru sizin için bulutta işletir — motor aynı, işletmeci farklı.
| Alternatif | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Neon | Saf, sade Postgres; kullanmadığında uyur (maliyet düşer); dal (branch) mantığıyla deneme kopyası açılabilir; Avrupa bölgesi var | Sadece veritabanı — yanında hazır kullanıcı-girişi vb. gelmez |
| Supabase | Postgres + hazır kullanıcı girişi + dosya depolama: "paket servis" | Paketin kurallarına uyarsınız; sadece DB isteyene fazlalık |
| SQLite/Turso | Küçük projede en basit | Büyüme ve eşzamanlılık sınırları |
| MongoDB | Serbest biçimli veri | İlişkili veride (kullanıcı→sipariş→ürün) Postgres daha doğru; AI da Postgres'te daha isabetli |
Neden bu: Motorda tartışma az: yeni bir üründe varsayılan doğru cevap Postgres'tir. İşletmecide Neon'u seçtik: sade, uykuya geçtiği için ucuz, Avrupa bölgesi mevcut.
Ne zaman değiştir: "Kullanıcı girişi + dosya depolama da hazır gelsin, tek panelden yöneteyim" diyorsanız → Supabase.
⚠️ Bu halkanın altın kuralı: Veritabanı, zincirdeki geri alınamaz hasarın mümkün olduğu tek halkadır. Kod bozulursa eski commit'e dönersiniz; silinen veri geri gelmez. Bu yüzden veritabanına dokunan işlemler Seviye 2'de özel derstir (seviye-2-proje.md ders 2.5).
5 · Veritabanı köprüsü (ORM)
Nedir/ne işe yarar: Kod ile veritabanı arasındaki çevirmen: veritabanı şemanızı tek dosyada tanımlarsınız, kod o dosya üzerinden veriyle konuşur.
Referans seçim: Prisma
| Alternatif | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Prisma | Şema tek dosyada, okunaklı — kod bilmeyen biri bile tabloları görebilir; migration'ları düzenli üretir; AI çok iyi bilir | Çok özel/ağır sorgularda esneklik sınırı |
| Drizzle | Daha hafif, daha esnek | Şema okunaklılığı Prisma kadar "insan-dostu" değil |
| Ham SQL | Tam güç | Denetlenmesi en zor seçenek — kod bilmeyene uygun değil |
Neden bu: Denetlenebilirlik. schema.prisma dosyasını açıp "uygulamamda hangi tablolar var" sorusuna kod bilmeden cevap verebilirsiniz — bu, mimari denetim dersinizin (seviye-2-proje.md 2.7) araçlarından biri.
6 · E-posta gönderimi
Nedir/ne işe yarar: Uygulamanızın attığı otomatik e-postalar (hoş geldin, şifre sıfırlama, fatura) kendi posta kutunuzdan atılamaz — spam'e düşer. Bu iş için özel gönderim hizmeti gerekir.
Referans seçim: Resend
| Alternatif | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Resend | Geliştirici-dostu, kurulumu dakikalar; modern; ücretsiz katman başlangıca yeter | Görece genç şirket |
| SendGrid / Mailgun | Eski, kanıtlanmış, dev ölçek | Kurulum ve panel hantal |
| Amazon SES | En ucuz (ölçekte) | Kurulumu en tekniki; başlangıç için fazla |
Neden bu: En az sürtünmeyle çalışan modern seçenek. Kritik püf: gönderici alan adınızın DNS doğrulaması yapılmadan (SPF/DKIM kayıtları) hiçbir hizmet e-postanızı spam'den kurtaramaz — hizmet hangi olursa olsun bu adım atlanamaz.
Ne zaman değiştir: Aylık yüz binlerce e-postaya ulaşınca maliyet için SES'e bakılır.
7 · Ödeme
Nedir/ne işe yarar: Kullanıcıdan kart bilgisiyle para tahsil etmek. Kart bilgisine ASLA kendiniz dokunmazsınız — lisanslı bir sağlayıcının hazır ekranını ürüne gömersiniz.
Referans seçim: hedef pazara göre ikiye ayrılır (tek doğru yok):
| Seçenek | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Yerel sağlayıcı (TR: PayTR, iyzico) | Yerel kartlarla ve taksitle sorunsuz; yerel mevzuata uyumlu; komisyon rekabetçi (~%2 civarı) | Yurt dışı satışta zayıf |
| Stripe | Küresel standart, geliştirici deneyimi en iyi | Türkiye'de doğrudan hizmet vermiyor (şirket yurtdışındaysa mümkün) |
| Lemon Squeezy / Paddle | Vergi işlerini de üstlenir ("kayıtlı satıcı" modeli) | Komisyon daha yüksek |
Neden bu ayrım: Ödeme, hukuk ve coğrafyayla en iç içe halka. Türkiye'ye satıyorsanız yerel sağlayıcı fiili zorunluluk; küresel dijital ürün satıyorsanız Paddle/Lemon Squeezy vergi derdini de alır.
⚠️ Bu halkanın altın kuralı: Ödeme kodu, AI'a "serbest bırakılmayacak" işler listesindedir (seviye-1-oturum.md ders 1.7) — para hesabı yanlışsa zarar geri alınamaz.
8 · Hata izleme
Nedir/ne işe yarar: Canlıdaki üründe bir kullanıcı hata yaşadığında size otomatik haber veren nöbetçi. Bu olmadan hataları ancak kullanıcı şikâyet ederse duyarsınız — çoğu kullanıcı şikâyet etmez, sessizce gider.
Referans seçim: Sentry
| Alternatif | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Sentry | Kategori standardı; hatanın hangi satırda, hangi kullanıcıda, kaç kez olduğunu gösterir; ücretsiz katman başlangıca yeter | Panel kalabalık — ilk bakışta boğabilir |
| Barındırma loglarıyla idare | Sıfır kurulum | Ham kayıt yığını; "hangi hata kaç kullanıcıyı vurdu" görünmez |
Neden bu: Denetim felsefemizin canlı-ortam ayağı: "çalışıyor mu"nun kanıtı sizin denemeniz değil, Sentry'nin sessizliğidir.
9 · Alan adı ve DNS
Nedir/ne işe yarar: kavramlar.md. Alan adını bir kayıt firmasından (registrar) yıllık kiralarsınız; DNS kayıtlarıyla siteye/e-postaya bağlarsınız.
| Seçenek | Artı | Eksi |
|---|---|---|
| Cloudflare | Maliyetine satar (en ucuz); DNS'i en hızlılardan | Panel yeni başlayana teknik gelebilir |
| Namecheap / GoDaddy / Squarespace | Bilinen, kolay panel | Yenileme fiyatları ilk yıl fiyatının çok üstüne çıkabilir — etikete değil yenileme fiyatına bakın |
Kural: Alan adı nereden alınırsa alınsın, DNS kayıtlarının ne işe yaradığını bilmek size kalır: A/CNAME kaydı siteyi, MX kaydı e-postayı, TXT kaydı doğrulamaları (SPF/DKIM dahil) bağlar. Bu dört kelimeyi tanımak, DNS panelinde kaybolmamak için yeterlidir.
Kapanış: zinciri kendi kelimelerinle anlat
Seviye 0 mezuniyeti için şu boşlukları kendi ürününüz (veya referans stack) için doldurun:
"Kodum ______'de duruyor çünkü ______. Sitem ______ üzerinden yayında çünkü ______. Verilerim ______'de çünkü ______. E-postaları ______ atıyor. Parayı ______ tahsil ediyor çünkü pazarım ______. Hatalardan ______ sayesinde haberdar oluyorum. Bunlardan birini değiştirmem gerekse, ______ durumunda ______'ye geçerdim."
Bu paragrafı akıcı doldurabiliyorsanız, artık "ne konuştuğunu bilen kişi"siniz. Sıradaki dosya: ai-urun-haritasi.md.